Coraz więcej dzieci doświadcza cyberprzemocy w mediach społecznościowych, na komunikatorach czy w grach online. Jeśli zastanawiasz się, jak chronić dziecko przed cyberprzemocą, ten poradnik jest dla Ciebie. Przeczytaj historię Zosi i sprawdź, jakie kroki podjęli jej rodzice, aby przerwać spiralę hejtu.
Czym jest cyberprzemoc?
Cyberbullying, czyli przemoc rówieśnicza w sieci, może przybierać różne formy: od wyśmiewania, przez rozprzestrzenianie kompromitujących zdjęć, po groźby karalne i wykluczenie społeczne. To zjawisko nie dotyczy już tylko nastolatków – coraz młodsze dzieci padają ofiarami hejtu i manipulacji online.
Chcemy pomóc rodzicom odzyskać głos w świecie AI. Przygotowujemy mini poradnik: „Jak rozmawiać z dzieckiem, które ‘zna się na AI’ lepiej niż Ty?”
„Znowu ktoś ją wyśmiał” – Jak ochronić przed cyberbullyingiem?
Zosia przyszła ze szkoły z podkrążonymi oczami. „Nic mi nie jest” – powtarzała. Potem jakby uspokoiło się, ale mama zauważyła, że jej nastroje są jak na huśtawce – uśmiech, normalna rozmowa, a po chwili oczy zachodzą łzami i dziecko zamyka się w pokoju. A do tego telefon nigdy nie opuszcza rąk, wciąż w niego nerwowo spogląda. Dopiero starszy brat pokazał rodzicom rolki z jej zdjęciem krążące po Tik Toku. Ktoś wkleił jej twarz do popularnego brain-rota i puścił w obieg. W klasie się z niej śmiali. Zosia zamknęła się w sobie. Dopiero po tygodniu zgodziła się porozmawiać. Razem z rodzicami zgłosili sprawę wychowawczyni. Wychowawczyni umyła ręce, twierdząc, że nie jest w stanie stwierdzić, czy to ktoś z klasy. Jednak kilka osób ze szkoły potwierdziło kto był autorem rolek. Przy najbliższej okazji tata Zosi porozmawiał na poważnie z hejterem i to zakończyło sprawę. Zosia jest w lepszym nastroju, bo znalazła kilka osób, które ją obiecały wspierać, jakby się znów jakiś hejt rozkręcił pod jej adresem. Od tego czasu mama co wieczór rozmawia z nią i o dobrych i złych rzeczach dziejących się online.
Co robić, gdy podejrzewamy, że dziecko padło ofiarą cyberprzemocy?
Nie jesteśmy w stanie uchronić dziecka przed każdą sytuacją. Możemy jednak wzmocnić jego odporność psychiczną, uczyć bezpiecznych zachowań i być uważnymi towarzyszami w cyfrowym świecie. Co zatem warto robić?
1. Rozmawiaj o cyberprzemocy bez oceniania
Zawsze podkreślamy wagę codziennej, naturalnej rozmowy o tym, co dzieje się w Internecie:
„Nie pytaj: 'Czy ktoś ci dokucza?’ – bo dziecko może się wycofać. Zamiast tego zapytaj: 'Czy ktoś dziś wrzucił coś, co cię zdenerwowało?’. Mówienie o emocjach to pierwszy krok do rozpoznania, że dzieje się coś trudnego.”
„Najlepsza ochrona to zaufanie. Dziecko, które wie, że może powiedzieć rodzicowi o wszystkim – nawet o tym, że kogoś samo skrzywdziło – ma szansę wyjść z sytuacji przemocy.”
2. Ucz konkretnych umiejętności cyfrowych radzenia sobie z cyberbullyingiem
Nie wystarczy mówić „nie klikaj”, „zablokuj” czy „nie ufaj obcym”. Dziecko potrzebuje ćwiczeń – modelowania tych zachowań:
- Jak zrobić zrzut ekranu i zapisać go jako dowód?
- Jak zgłosić nadużycie na TikToku, YouTube czy Instagramie?
- Jak nie dać się wciągnąć w spiralę odwetu i agresji?
3. Bądź obecny w wirtualnym świecie dziecka
To nie oznacza inwigilacji. To oznacza wspólne granie w gry, oglądanie filmików, komentowanie – jak równy z równym. Eksperci zgodnie podkreślają, że kontrola nie zastąpi relacji.
4. Wspieraj rozwój zainteresowań dziecka poza internetem, w realnym świecie
Dziecko, które ma silne więzi offline – przyjaciół, pasje, rodzinę – rzadziej wpada w spiralę przemocy online.
Najlepszą prewencją cyberprzemocy nie jest program filtrujący, tylko mama, która zrobi z córką bransoletkę z muliny, i tata, który rozegra z synem mecz na boisku.
Oraz grono przyjaciół, z którymi może porozmawiać o czymś więcej niż gra cyfrowa czy najnowsze trendy na Tik toku.
5. Zachęcaj do szukania pomocy przyjaciół i neutralnych znajomych
Wystarczy, że kilka osób przeciwstawi się cyberprześladowaniu by wybić prześladowcę z przekonania, że to co robi jest ok, a on jest całkowicie bez winy. Gdy grupa kilku osób wspólnie daje prześladowcy komunikat: to co robisz, jest złe, głupie, podłe – jest to wystarczającym impulsem, by przestał czuć się bezkarny
6. Reaguj na sygnały świadczące o byciu ofiarą cyberprzemocy
Jeśli dziecko:
- boi się wziąć do ręki telefon,
- nagle rezygnuje z zajęć,
- jest rozdrażnione, płaczliwe lub wybuchowe,
- ma trudności z zasypianiem,
– może to oznaczać, że coś trudnego dzieje się w jego relacjach online. Nie czekaj aż „samo przejdzie”.
7. W przypadku poważniejszych incydentów cyberprzemocy:
- Zbieraj dowody (screeny, linki, daty)
- Zgłoś sprawę wychowawcy, pedagogowi, jeśli sprawcą jest ktoś ze szkoły a jeśli trzeba – na policję.
- Można także skorzystać z pomocy telefonu zaufania dla dzieci i młodzieży: 116 111.
Więcej informacji poniżej:
Jak prawo polskie traktuje cyberprzemoc?
Zgodnie z definicją podaną przez Komendę Wojewódzką w Poznaniu CYBERPRZEMOC to: „prześladowanie, nękanie, wyśmiewanie innych osób z wykorzystywaniem Internetu i narzędzi typu elektronicznego takich jak: SMS, e-mail, witryny internetowe, fora dyskusyjne, portale społecznościowe i inne. Wiele z negatywnych zachowań, do których dochodzi za pośrednictwem sieci, spełnia znamiona czynu zabronionego, czyli przestępstw określonych przez kodeks karny.”
Najczęstsze formy cyberprzemocy to rozsyłanie kompromitujących materiałów, nękanie, grożenie, szantażowanie w sieci, rozsyłanie otrzymanych danych i wiadomości (np. zapisy rozmowy, kopie e-mail), tworzenie kompromitujących i ośmieszających stron internetowych, blogów, rozsyłanie niechcianych filmów, zdjęć, informacji, pisanie obraźliwych komentarzy na forach internetowych, komunikatorach, blogach, portalach społecznościowych, podszywanie się pod inną osobę na portalach społecznościowych, na blogach, wiadomościach e-mail lub komunikatorach, włamania na konta pocztowe i konta komunikatorów, w celu rozsyłania kompromitujących wiadomości.
Wszystko to traktowane jest jak przestępstwo i może być ścigane. Prześmiewczy argument: „Halo policja, proszę przyjechać na fejsbooka!” może odbić się czkawką osobie, której wydaje się, że może bezkarnie prześladować innych.
Kroki prawne postępowania w kontakcie z cybeprzemocą:
- Zabezpiecz zrzutami ekranowymi* dowody cyberprzemocy – pierwszą rzeczą, jaką robią sprawcy cyberprzemocy, gdy grozi im zdemaskowanie jest usuwanie dowodów przestępstwa z internetu.
- Jeśli wiesz, kim jest prześladowca – porozmawiaj z jego rodzicami, zgłoś problem szkole, w której się uczy. Każda szkoła ma obowiązek posiadania procedur postępowania w przypadku cyberprzemocy.
- Jeśli nie wiesz, kim jest prześladowca – po zabezpieczeniu dowodów skontaktuj się z policją.
- Bardziej szczegółowe omówienie problemów i procedur możesz znaleźć w broszurze opracowanej przez Wydział Prewencji Komendy Wojewódzkiej Policji w Poznaniu.
* nie dotyczy materiałów pornograficznych, w których wykorzystano czy w które wmanipulowano wizerunek twojego dziecka – nawet utrwalenie obcej twórczości podpada pod posiadanie pornografii dziecięcej – takie treści zgłaszaj od razu do dyzurnet.pl
Przepisy prawne w polskim kodeksie karnym na podstawie których można ścigać cyberprzemoc:
- art. 190 § 1 – groźby karalne
- art. 190a § 1 i § 2 – stalking, kradzież tożsamości – stalking ściganie następuje z urzędu
- art.200 – seksualne wykorzystanie małoletniego poniżej lat 15
- art. 202 § 2 – prezentowanie treści pornograficznych małoletniemu
- art.202 § 3 – produkcja i rozpowszechnianie pornografii dziecięcej
- art.202 § 4 – utrwalanie pornografii dziecięcej
- art.202 § 4a – sprowadzanie i posiadanie pornografii dziecięcej
- art.202 § 4b – produkcja, rozpowszechnianie, posiadanie treści pornograficznych przedstawiających wytworzony lub przetworzony wizerunek małoletniego uczestniczącego w czynności seksualnej (anime, manga, hentai, komiksy, itd.)
- art.202 § 5 – przepadek narzędzi i przedmiotów służących do popełniania przestępstw z art. 202 k.k
- art. 212 § 1 i 2 – pomówienie, x art. 216 § 1 i 2 – znieważenie – na wniosek pokrzywdzonego (w praktyce rzadko wykorzystywane)
- art. 267 – bezprawne uzyskanie informacji, np. włamanie do skrzynki e‑mail, konta społecznościowego
- art. 268 § 1 – naruszenie prawa do zapoznania się z informacją
- art. 269b – wytwarzanie, pozyskiwanie, zbywanie narzędzi przystosowanych do popełnienia przestępstwa komputerowego.
- art. 207 – znęcanie się, jeśli cyberprzemoc jest elementem szerszego znęcania (np. w rodzinie).
- art. 286 § 1 – oszustwo, x art. 287 § 1 – oszustwo komputerowe.
Jak możesz pomóc dziecku pozbierać się po doświadczeniu cyberprzemocy?
Oto materiały przygotowane przez naszą fundację dla nastolatków:
FAQ – Jak chronić dziecko przed cyberprzemocą?
Co to jest cyberprzemoc (cyberbullying)?
- Cyberprzemoc to prześladowanie, wyśmiewanie lub ośmieszanie z wykorzystaniem Internetu, SMS-ów, komunikatorów i portali społecznościowych. Obejmuje m.in.:
- rozsyłanie kompromitujących zdjęć i filmów,
- publikowanie obraźliwych komentarzy,
- podszywanie się pod dziecko w sieci,
- groźby i szantażowanie online.
Jakie sygnały świadczą, że dziecko doświadcza cyberprzemocy
- unika telefonu lub komputera,
- nagle rezygnuje z zajęć, które lubiło,
- bywa rozdrażnione, płaczliwe lub zamknięte w sobie,
- ma problemy ze snem.
Jak zapobiegać cyberprzemocy?
- Rozmawiaj codziennie: pytaj np. „Czy coś Cię dziś w Internecie zdenerwowało?”
- Ucz dziecko umiejętności cyfrowych: jak zrobić zrzut ekranu, zgłosić obraźliwy film.
- Bądź obecny w świecie online: wspólnie oglądajcie, komentujcie, grajcie.
- Wzmacniaj więzi offline: sport, hobby, spotkania z przyjaciółmi.
- Sprawdź bezpłatny poradnik dla rodziców dotyczący lepszej komunikacji rodzic- nastolatek
Jak reagować, jeśli dziecko padło ofiarą cyberprzemocy?
- Zabezpiecz dowody: zrób zrzuty ekranu, zachowaj linki.
- Zgłoś sprawę: wychowawcy, pedagogowi lub dyrekcji szkoły.
- W razie poważnych gróźb: zgłoś na policję.
- Zadzwoń po pomoc: Telefon zaufania dla dzieci i młodzieży – 116 111.
- Procedury prawne dotyczące cyberprzemocy
Jak zgłosić cyberprzemoc na TikToku, Instagramie czy YouTube?
Każda platforma ma opcję zgłaszania:
- TikTok: menu „Zgłoś” przy filmie lub komentarzu,
- Instagram: zgłoś profil lub wiadomość,
- YouTube: zgłoś film lub komentarz,
- Messenger: zablokuj i zgłoś użytkownika.
Co zrobić, jeśli nie wiesz, kto jest sprawcą?
Najpierw zabezpiecz dowody (zrzuty ekranu, linki). Następnie skontaktuj się z policją lub z serwisem zgłaszania nielegalnych treści, np. dyzurnet.pl.
Co zrobić, jeśli materiały są nielegalne (np. pornografia dziecięca)?
Takich treści nie wolno pobierać ani przechowywać. Zgłoś je natychmiast na dyzurnet.pl lub poinformuj policję.
Jak wspierać dziecko po doświadczeniu cyberprzemocy?
- Rozmawiaj z nim o emocjach, ucz radzenia sobie ze stresem.
- Pomóż mu znaleźć przyjaciół, którzy staną w jego obronie.
- W razie potrzeby skorzystaj z pomocy psychologa lub pedagoga.
- Pokaz, jak można radzić sobie z prześladowcami
Chcemy pomóc rodzicom odzyskać głos w świecie AI. Przygotowujemy mini poradnik: „Jak rozmawiać z dzieckiem, które ‘zna się na AI’ lepiej niż Ty?”
Leave a Reply