Komu twoje dziecko powie, co zobaczyło w sieci? Zaskakujące wyniki EU Kids Online 2026 i cztery rady dla rodziców

dziewczynka w łóżku króluje smartfon

Dwie trzecie polskich uczniów na lekcji prawie nie sięga po ekran. W sieci są głównie po szkole i wieczorem, czyli w domu. Kiedy trafią tam na coś, co je przestraszy, najczęściej mówią o tym koledze, a prawie co piąte dziecko nikomu. Podpowiadamy, co z tymi wynikami może zrobić rodzic jeszcze dziś wieczorem.

Ukazał się właśnie raport „Polskie badanie EU Kids Online 2026” (Pyżalski i in., 2026). Jednym z autorów jest prof. Jacek Pyżalski, pedagog, który przez wiele lat pracował z tak zwaną trudną młodzieżą. Cenimy go za to, że nie pozwala na uproszczenia i stawia znak zapytania wszędzie tam, gdzie dane nie dają pewności. Na jednym z wykładów zapowiedział słuchaczom, że ma dla nich „jeże”, czyli wyniki, które kłują dorosłych w wygodne przekonania. W nowym raporcie znalazłyśmy kilka takich jeży.

Kogo i jak pytano

W badaniu wzięło udział 1502 uczniów w wieku 10–16 lat z 80 losowo wybranych szkół podstawowych i ponadpodstawowych w całej Polsce. Uczniowie wypełniali papierową ankietę na lekcji, w obecności ankietera. Dzięki temu wiadomo, kto naprawdę odpowiadał. W ankietach internetowych nigdy nie ma pewności, czy po drugiej stronie siedzi uczeń, czy dorosły troll.

Trzeba też pamiętać o ograniczeniach. To deklaracje samych dzieci, więc część mogła przedstawić się trochę lepiej, niż jest naprawdę. Z takiego badania dowiemy się, co z czym się wiąże. O przyczynach nie powie nam nic pewnego.

W szkole prawie nie korzystają

Najbardziej zaskoczyło nas, gdzie i kiedy dzieci są w sieci. Dwie trzecie uczniów deklaruje, że na lekcji nigdy albo prawie nigdy nie sięga po ekran. Co czwarty nie ma konta w mediach społecznościowych. Wysokie nasilenie objawów nadużywania internetu dotyczy wąskiej grupy: 7,2% badanych. Autorzy raportu sami podkreślają, że te wyniki przeczą obiegowym opiniom.

Najwięcej dzieje się po lekcjach. Po południu z ekranów korzysta codziennie albo prawie codziennie blisko dziewięciu na dziesięciu uczniów, wieczorem przed snem siedmiu na dziesięciu. Niemal 30% codziennie sięga po ekran już po położeniu się do łóżka, a prawie 16% także w nocy.

W praktyce wygląda to tak: dziecko wraca ze szkoły zmęczone i od razu wchodzi do sieci. Zostaje w niej przez popołudnie i wieczór, a czasem zabiera smartfon do łóżka. Nie odpoczywa tak, jak my odpoczywaliśmy w jego wieku. Najwięcej czasu w internecie dzieci spędzają więc w domu, przy nas. Na to, co dzieje się w domu, mamy wpływ.

Komu mówią, gdy coś je przestraszy

Wieczorem w sieci łatwo trafić na patotreści albo hejt. Badacze zapytali uczniów, z kim rozmawiali ostatnio, gdy coś w internecie ich zaniepokoiło albo zdenerwowało. Najczęściej wskazywali kolegę lub koleżankę (38,5%). Rodzica albo opiekuna wskazało 30,9%. Z nikim nie rozmawiało 18,2%.

Rodzice są więc na liście, ale na drugim miejscu. Nie ma w tym nic złego. Dla nastolatka rówieśnik jest naturalnym powiernikiem. Naszym zadaniem jest być dostępnym: dziecko ma wiedzieć, że może przyjść, kiedy sprawa przerośnie i jego, i kolegę.

Martwi nas ta ostatnia liczba. Prawie co piąte dziecko zostaje z trudnym przeżyciem samo.

Co szósty uczeń radzi się sztucznej inteligencji

W tej edycji badania pojawiły się pytania o sztuczną inteligencję. W miesiącu poprzedzającym badanie 16,2% uczniów rozmawiało z AI o swoich obawach i prosiło ją o radę. Wśród dziewcząt było to 19,5%, wśród chłopców 12,1%. To jedyne zastosowanie AI, w którym różnica między dziewczętami a chłopcami okazała się istotna statystycznie.

Ten wynik nas niepokoi. Chatbot zaczyna pełnić rolę przyjaciela, a czasem wręcz terapeuty. Autorzy raportu zalecają, żeby nie zostawiać tej roli programom i zadbać o wsparcie w prawdziwych relacjach.

Pisałyśmy o tym w artykule o nastolatkach, które zwierzają się chatbotom. Zasada pozostaje ta sama: najpierw człowiek. Przypominamy też radę z naszej niedawnej rozmowy o AI: nie nadawajmy chatbotowi ludzkiego imienia. Im bardziej program przypomina osobę, tym łatwiej traktować go jak przyjaciela.

Młodzi chcą wiedzieć, jak pomóc

Jest w raporcie wynik, który daje nadzieję. Wśród nastolatków w wieku 12–16 lat 39,2% chciałoby dostać więcej wskazówek, jak pomagać innym, gdy widzą cyberprzemoc. Chcą reagować, kiedy ktoś hejtuje albo prześladuje kolegę. Często są jednak przekonani, że niewiele da się zrobić.

Da się sporo. Skoro to rówieśnik pierwszy słyszy o kłopocie, powiedzmy naszym dzieciom, co mogą wtedy zrobić:

  • napisać do pokrzywdzonego prywatnie albo usiąść obok niego w szkole, żeby nie został sam,
  • zrobić zrzut ekranu, by zabezpieczyć dowody, ale nie przesyłać tych treści kolegom, nawet jeśli nasze intencje są szlachetne, inne osoby mogą to wykorzystać przeciw osobie prześladowanej,
  • zgłosić treść w serwisie, w którym się pojawiła,
  • powiedzieć o sprawie dorosłemu, któremu ufają.

Warto też, żeby nastolatek wiedział, że groźby i uporczywe nękanie są przestępstwami, także w Internecie. Anonimowość w sieci jest pozorna. Gdy sprawa zostaje zgłoszona, policja ma narzędzia, żeby ustalić, kto stoi za kontem.

Dorośli mają ten sam kłopot

Ponad jedna trzecia uczniów chciałaby wiedzieć, jak panować nad czasem spędzanym w sieci. Dorośli dobrze to rozumieją. Na spotkaniach rodzice często mówią nam, że zaglądają do mediów społecznościowych „tylko na pięć minut”, a odkładają smartfon po godzinie.

Dzieci uważnie nas obserwują, i te małe, i nastoletnie. Jesteśmy pokoleniem zafascynowanym technologią. Dajemy ją dzieciom, żeby się uczyły i rozwijały. Łatwo przy tym zapomnieć, że najbardziej potrzebują drugiego człowieka. O tym, co z problemem zrobić też pisałyśmy w oddzielnym artykule.

Cztery rzeczy, które możesz zrobić dziś wieczorem

1. Powiedz dziecku wprost, że może do ciebie przyjść

Dziecko ma wiedzieć, że jeśli zobaczy w sieci coś, co je zaniepokoi albo przestraszy, może o tym opowiedzieć w domu. I że nie usłyszy wtedy zadanego inkwizytorskim tonem pytania: „A po co ty w ogóle wchodzisz w takie miejsca?”. Wystarczy jedno zdanie, powtarzane co jakiś czas: „Gdyby coś w internecie cię przestraszyło, przyjdź do mnie. Zawsze cię wysłucham”.

2. Umówcie się, jak wygląda wieczór

Smartfon powinien nocować poza sypialnią dziecka. Najlepiej, żeby wszystkie domowe smartfony, także rodziców, ładowały się razem w kuchni albo na korytarzu. W zamian dajmy dziecku coś od siebie: rozmowę.

3. Pytaj o konkrety

Ogólne „Co tam w internecie?” zwykle kończy się odpowiedzią „nic”. Lepiej zapytać o konkret: „Jaka najdziwniejsza rzecz, którą dziś zobaczyłeś w sieci?” albo „Co cię dzisiaj najbardziej zaskoczyło?”.

Bogna zadaje takie pytania swoim siedemnastolatkom i proponuje: „Porównajmy nasze bańki informacyjne”. Za każdym razem okazuje się, że do niej docierają zupełnie inne sprawy niż do nich. Już sama ta różnica jest ciekawym tematem do rozmowy.

4. Pozwól dziecku być ekspertem

Poproś, żeby wyjaśniło ci coś, czego nie rozumiesz: nowy trend albo aplikację, o której mówi cała klasa. Dzieci znają ten świat od środka. W takiej rozmowie to one są przewodnikami, a my dowiadujemy się, czym naprawdę żyją.

Rozmawiaj ramię w ramię

Kiedy chcemy porozmawiać o czymś ważnym, zwykle sadzamy dziecko naprzeciwko siebie. Nastolatek łatwo odbiera to jako konfrontację. Lepiej zaprosić go do wspólnego przygotowania kolacji albo obiadu na następny dzień i rozmawiać przy okazji, ramię w ramię.

Pytania otwarte, oparte na logoterapii, Ola zebrała w artykule o rozmowie z nastolatkiem w kryzysie. Opisała tam również technikę 5-4-3-2-1, jeden z najprostszych sposobów opanowania silnego lęku. Trzeba po kolei nazwać pięć rzeczy, które się widzi, cztery, których się dotyka, trzy dźwięki, dwa zapachy i jeden smak.

Technika działa u małych dzieci i u dorosłych, bo omija rozumowanie: uwaga przenosi się na zmysły, a układ nerwowy ma szansę się wyciszyć. Warto nauczyć się jej razem z dzieckiem, zanim przyjdą silne emocje. A szczerze mówiąc przydaje się też nam, dorosłym gdy ogarną nas emocje. Często proste techniki są najbardziej przydatne.

Mamy więcej narzędzi, niż nam się wydaje

Te wyniki mogą przygnębiać. Wynika z nich jednak coś dobrego: sporo zależy od tego, co dzieje się w domu. Naszym podstawowym narzędziem jest obecność i zwyczajne zagadywanie z troską o to, co dzieje się online. Bez tonu przesłuchania.

Widzimy też światełko w tunelu. Coraz więcej rodziców mówi głośno, że ich dzieci założą konta w mediach społecznościowych dopiero po szesnastych urodzinach. Dodają przy tym, że także wtedy będą obowiązywać zasady i rozmowa.

Wciąż pracujemy nad poradnikiem dla rodziców o dzieciach i sztucznej inteligencji i na bieżąco go aktualizujemy. Do wydania drukiem sporo jeszcze brakuje: druk i wysyłka to kilka tysięcy złotych. Zależy nam na papierze. Z poprzednich miniporadników wiemy, że drukowany egzemplarz łatwiej komuś podarować, a tekst na ekranie zwykle tylko się przewija. Jeśli chcecie pomóc, zbiórka czeka na zrzutka.pl/seuwya. Każde 10 zł się liczy.

Posłuchaj też nagrania naszego live:

Źródło

Pyżalski, J., Plichta, P., i Tomczyk, Ł. (2026). Polskie badanie EU Kids Online 2026. W stronę nowych wyzwań. Reprezentatywne badanie polskich uczniów i uczennic w wieku 10–16 lat. Wydawnictwo Naukowe UAM. https://doi.org/10.14746/amup.9788323245308

Authors

  • Bogna Białecka

    psycholog, publicysta, wykładowca, żona, matka czwórki dzieci, trener umiejętności komunikacyjnych. Autorka szeregu książek psychologicznych dotyczących wychowania i relacji, współtwórca portalu dla młodzieży www.pytam.edu.pl ukierunkowanego na kompleksową profilaktykę uzależnień i zachowań ryzykownych.
    Prezes Fundacji Edukacji Zdrowotnej i Psychoterapii Współtwórca portalu edukacyjnego dla młodzieży PYTAM.EDU.PL oraz portalu dla rodziców RODZICE.CO​

    View all posts
  • Aleksandra Gil

    Jestem logoterapeutą, profilaktykiem (akredytacja Instytut Victora E. Franka w Wiedniu, certyfikat Archezja), trenerem profilaktyki zdrowia psychicznego i wiceprezesem Fundacji Edukacji Zdrowotnej i Psychoterapii. Specjalizuję się w edukacji dotyczącej zachowań ryzykownych młodzieży związanych z technologią. Prowadzę warsztaty dla rodziców, nauczycieli i młodzieży oraz angażuję się w kampanie społeczne, pisząc książki m.in.: "Jak pomóc dziecku w CYBERPUŁAPCE. Poradnik dla rodzicowi", Dzieci w Wirtualnej sieci. Mini-poradnik dla rodziców" oraz artykuły o zdrowym rozwoju psycho-fizycznym. więcej na www.edukacja-zdrowotna.pl

    View all posts